Аўдрус Жута: незабыўны час!

21.10.2016

Ён з тых нешматлікіх футбалістаў, якія вельмі хутка ўлюбілі ў сябе дынамаўскіх заўзятараў. Літоўскі паўабаронца Аўдрус ЖУТА быў запрошаны ў мінскае «Дынама» зімой 1991 года. А ўжо пасля стартавага выезду каманды Эдуарда Малафеева ў апошнім чэмпіянаце СССР у Закаўказзе стаў кумірам.


 

 

 

Жута ўліўся ў склад гэтак гарманічна, нібы гуляў у ім некалькі сезонаў. Быў тэхнічны, выдатна бачыў поле, валодаў вострым пасам, а яшчэ забіваў галы - важныя і часам вельмі прыгожыя. Паспяховыя выступы за «Дынама» адкрылі перад маладым футбалістам дзверы ў нацыянальную зборную Літвы, за якую ён гуляў на працягу шасці гадоў. Шкада, дынамаўская кар'ера хаўбека выйшла не вельмі працяглай. Разваліўся Саюз, «бела-блакітныя» сталі гуляць у суверэнным чэмпіянаце Беларусі, дзе практычна не мелі сур'ёзнай канкурэнцыі. Матывацыя звялася амаль да нуля, ды яшчэ і настальгія заела - Аўдрус вярнуўся ў родную Літву. Але не адзін, а з прыгажуняй жонкай Вольгай, карэннай жыхаркай Мінску. Ужо больш двух дзесяцігоддзяў дружная сям'я жыве ў Клайпедзе. Любоў да спорту генетычна перадалася дзецям. 11-гадовая дачка Вілія займаецца акрабатыкай, а яшчэ любіць коней, 17-гадовы сын Ірмантас не толькі футбаліст, але і суддзя - у якасці лайнсмена абслугоўвае матчы юнацкага першынства краіны. Увогуле, у дакладнасці пайшоў па бацькавай сцежцы. Бо Жута-старэйшы ўвайшоў у гісторыю літоўскага футбола як аўтар незвычайнага сумяшчальніцтва: гуляў у клубе вышэйшай лігі і адначасова быў галоўным суддзёй у другім дывізіёне. Калі ж завяршыў гульнявую кар'еру, з галавой акунуўся ў судзейскія справы, дайшоў да ўзроўню арбітра ФІФА. Абслугоўваў міжнародныя матчы, у тым ліку і тры з удзелам нацыянальнай зборнай Беларусі. А два гады таму Аўдрус перайшоў на новую лагічную ступень - стаў інспектарам. З пытання аб гэтай новай яго ролі і пачалася наша гутарка.

- У 45 гадоў вы ж яшчэ спакойна маглі судзіць. Чаму перайшлі ў інспектары?
- Вядома, мог. Але зацкалі цягліцавыя траўмы. Пакуль залечыш - месяц вылятае. Толькі аднавіўся, праз нейкі час зноў узнікае праблема. Гэта маральна забівала. Плюнуў і вырашыў, што хопіць. Лепш сысці, знаходзячыся ў кагорце лепшых арбітраў краіны, чым калі табе ў спіну будуць несціся прыніжальныя рэплікі. Федэрацыя мне хутка даверыла інспектаванне. Спадзяюся, што здолею перадаць свой досвед маладым суддзям. Адразу паставілі ў першую лігу, а з гэтага года працую ў вышэйшай.

 


- Асноўная ваша праца - у футбольнай школе Клайпеды?
- Так, я намеснік дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце. Яшчэ гуляў, а ўжо запрасілі ў школу, таму спакойна заканчваў кар'еру, растанне выйшла мяккім, без слёз. Не было такога, каб тры гады мучыўся, не ведаючы, чым заняцца. Так, быў развітальны матч, мяне цёпла праводзілі. Але з футболу я нікуды не пайшоў - і гэта галоўнае.

- Вы сочыце за працай і выстаўляеце адзнакі ўчорашнім калегам. Ці ёсць складанасці ў гэтым плане? Вы жорсткі інспектар?
- Хутчэй, ліберальны. Вядома, імкнуся быць аб'ектыўным. Але, шчыра кажучы, не заўсёды атрымліваецца. Часам выходзіць, што крышачку адзнакі завышаю. І не толькі сваім сябрам, тым, з кім разам судзіў. Інспектар заўсёды хоча, каб матч прайшоў на высокім узроўні. І калі арбітр сапраўды добра адпрацаваў - дробныя памылкі не ў разлік, калі яны не ўплывалі на вынік гульні, - дык і інспектар будзе рады і заўсёды паставіць максімальную адзнаку. А праблемы ... Яны былі сапраўды такія ж, калі пачынаў судзіць. Яшчэ ўчора гулялі побач, а праз шэсць месяцаў я ўжо выходзіў на поле са свістком. І спачатку панібрацкія адносіны ў каго-нікаго праскоквала: «Аўдрус, е-маё, што ты свісціш?» Давялося жорстка растлумачыць: «Я вам пасля матчу Аўдрюкас, а зараз - арбітр. Што бачу, то і суджу». Раз-другі гэта паўтарыў, і больш праблем не ўзнікала.

 


- Натуральна, нас цікавіць перыяд вашага выступу за мінскае «Дынама». Наколькі ён памятны? Якую ролю адыграў у гульнявой кар'еры?
- Не крыўлю душой: гэты перыяд больш за ўсё застаўся ў памяці. Незабыўны час! 1991 год, апошні чэмпіянат СССР. Якія каманды гулялі, які высокі ўзровень! Можа, не «Барселона» з «Рэалам», але недалёка ад іх. Упэўнены, то мінскае «Дынама» зараз рэгулярна выступала б у групе калі не Лігі чэмпіёнаў, дык Лігі Еўропы дакладна. Шкада, што працягвалася гэта ўсяго адзін сезон. Саюз распаўся, сталі гуляць у суверэнным чэмпіянаце Беларусі - узровень катастрафічна знізіўся. Тут я сам сябе вінавачу: у мяне ўнутры нешта абарвалася, страціў матывацыю. Вядома, трэба было паспрабаваць з'ехаць за мяжу, развівацца далей. Але я застаўся, неяк астыў да гульні, можа, ужо не так за сабой сачыў. Увогуле, не хапіла прафесіяналізму. Не, рэжым не парушаў, але псіхалагічна надламаўся. Мог павесці сябе інакш. Сам вінаваты, што так здарылася. Бо прапановы былі. У Ізраіль, у Іспанію - у другую лігу. А мяне тады зацкала настальгія - вельмі хацеў дадому. Зараз думаю: чаму тады было н з'ездзіць у Іспанію? Дадомуб калі-што, заўсёды паспееш вярнуцца.

- Якія самыя яркія матчы дынамаўскага перыяду?
- Іх было нямала. Прычым пашчасціла акунуцца ў атмасферу вялікага футбола практычна адразу. Толькі прыехаў у Мінск, і праз два дні каманда вылецела на стартавы тур чэмпіянату ў Ерэван. Мяне паставілі гуляць за дублёраў. Забіў два галы, і пасля першага тайма замянілі. А на наступны дзень ужо дэбютаваў за аснову - хвіліне на 70-й Эдуард Васільевіч Малафееў выпусціў мяне на поле. Асабліва праявіць сябе не паспеў. Затое наступны матч ва Уладзікаўказе стаў асаблівым. Забіў два галы. Шчасце было такое - не перадаць словамі! Я не прывык да увагі, а калі прыляцелі ў Мінск, выходжу з самалёта па трапе - а там чалавек дзвесце сустракае, нават неяк не па сабе стала. Леанід Паўлавіч Гарай ледзь падштурхнуў:  А«ўдрус, бачыш, на цябе прыйшлі». Вядома, было вар'яцка прыемна.

 

Гол Аўдруса Жуты - адзнака 02:51 (0:47)

 

Запомнілася, як абыгралі «Спартак». Напэўна, тысяч трыццаць на трыбунах сабралася. Масквічы тады былі ў добрым парадку, выступалі ў Кубку еўрапейскіх чэмпіёнаў. Але мы выйгралі 1:0 - я пенальці зарабіў, а Міша Мархель, калі не памыляюся, яго рэалізаваў. Шчыра радаваліся. Днепрапятроўскі «Днепр» разнеслі ў пух і прах - 4:1. У маскоўскага «Дынама», а яно тады было на вышыні, 1:0 выйгралі. Такія матчы не забываюцца.

 

Як мне не любіць Беларусь, калі мяне там любілі? Пасля матчаў заўзятары чакалі, фатаграфаваліся, хацелі паразмаўляць. Ніколі нікому не адмаўляў. У тым годзе, насамрэч, сваёй гульнёй запомніўся. Мне пашанцавала: тады ў складзе «Дынама» была шчыліна на пазіцыі злучаючага паміж паўабаронай і нападам. Я яе ўдала заняў. З Вялічка ў нас склаўся прадуктыўная звязак. Мне было лёгка: галоўнае сваечасова аддаць яму пас на ход, а ўжо Валера мог адарвацца ад любога абаронцы - бегаў, напэўна, хутчэй за ўсіх у Еўропе. Сам забіў яшчэ пару мячоў, а потым як адрэзала - некалькі месяцаў не мог трапіць у браму. Хоць момантаў хапала. Трэба было ў касцёл хадзіць, тады б, напэўна, прарвала.

- З якімі партнёрамі, акрамя Вялічка, ігралася камфортна?
- З Валодзям Жураўлем, з Сержыкам Герасімцом. Памятаю, ужо ў чэмпіянаце Беларусі, некаторыя хлопцы бухцелі: «Чаму Жута толькі Геру аддае пасы?». Такога, вядома, не было. Стараўся пасаваць тым, хто адкрываўся. Я хіба вінаваты, што ў Геры гэта атрымлівалася лепш? Ён як човен насіўся па флангу. Не магу кагосьці персанальна вылучыць, з кім асабліва добра гралася. Каманда ў нас была класная.

- І, наколькі памятаецца, вясёлая. Завадатарам быў, напэўна, Туміловіч?
- Гена - унікальны футбаліст і чалавек. Вялізнага таленту, але гэтак жа вялізнага пафігізму. Можна толькі выказаць здагадку, якіх брамавых вышынь ён мог бы дасягнуць, калі б не яго характар ​​і яго пастаяннае імкненне што-небудзь адчыбучыць. Адна гісторыя са згонам аўтобуса з базы чаго вартая. Выдумшчык невычэрпны. Былі і іншыя вясёлыя хлопцы. Скажам, Жэня Кашанцаў. Просты, адкрыты, але жудасна непісьменны. Неяк на зборы каманды таемным галасаваннем вызначалі капітана. Так ён прымудрыўся ў прозвішчы нашага брамніка зрабіць тры памылкі. Напісаў "Сосункевичь" з мяккім знакам на канцы. Усе пасмяяліся, у тым ліку і сам Жэня, які на падколкі аднаклубнікаў не крыўдаваў.

 


- Гульня ў Беларусі адкрыла вам шлях у нацыянальную зборную Літвы ...
- І за гэта я таксама вельмі ўдзячны «Дынама». Гуляць за родную краіну - гэта вялікі гонар для любога футбаліста. Тым больш што наша дзяржава тады толькі аднавілася. Дарэчы, у зборнай мяне жартам падтручвалі, што я замежнік. Зразумела, што сябе такім не лічыў. Пашчасціла быць ля вытокаў стварэння зборнай. Хоць дэбют выйшаў бязрадасны: першы матч праводзілі ў Аўстрыі і «згарэлі» 0:4. А праз паўгода паехалі на турнір у ЗША.

Памятных матчаў было нямала. Улетку 1992 года зборная Даніі стала чэмпіёнам Еўропы, а ўжо ў верасні мы гулялі з ёй. Браян Лаўдрупы, Шмейхель, Енсэн - усё, хто выйграў еўрапейскае золата, выйшлі супраць нас. Згулялі, лічу, удала - нічыя 0:0. Магчымасці забіць былі і ў нас, і ў іх. Хоць ў датчанаў разоў у пяць, вядома, больш. Марцінкенас цягнуў усё, у тым ліку і пенальці. Запомнілася, як забіў вырашальны гол у Славеніі. Гулялі адборачны раунд чэмпіянату свету: на Украіне выйгралі 2:0, потым Харватыі з Бобаном, Бокшычам і іншымі зоркамі прайгралі, а ў трэцім матчы абыгралі ў гасцях Славенію 2:1 і займалі ў групе другое месца. Тады добрая ў нас была каманда - у росквіце Іванаўскас, Нарбекавас, Суркістовас. Гэта значыць з'явіўся рэальны шанец прабіцца на топ-турнір. Аднак ўзнікла канфліктная сітуацыя. Трэнер Альгімантас Любінскас прасіў, каб для каманды арганізавалі зборы перад сакавіцкімі гульнямі, а федэрацыя адмовіла. У нас здарыўся спад, шанец выпусцілі. Крыўдна ...

Выступаў за зборную да 1996 года. Потым яе ўзначаліў Беньямінас Зялькявічус - перастаў мяне выклікаць. Нікога не вінавачу. Трэба было ісці ўверх, а я вярнуўся з Мінска ў Літву. Тут жа ўзровень чэмпіянату быў такі, што я ў ім мог бы гадоў да пяцідзесяці гуляць.

- Хто з трэнераў, з якімі зводзіў лёс, аказаў найбольшы ўплыў на ваша станаўленне як футбаліста?
- У гэтым плане мне таксама пашанцавала. У Літве працаваў з добрымі спецыялістамі: Шэндарас Гершавічус мне шмат даў у «Сірыусе», і, вядома ж, Любінскас ў зборнай. Але асабліва цёплыя словы хацеў бы сказаць у адрас Малафеева. Пра яго розныя ходзяць размовы - адны ім задаволеныя, іншыя не. Напэўна, і ў Мурынью ёсць як прыхільнікі, так і тыя, хто яго цярпець не можа. Скажу, што для мяне Эдуард Васільевіч быў як бацька. Чалавек з тонкім пачуццём гумару. Гэта я адчуў на сабе літаральна адразу па прыездзе з Леанідам Паўлавічам Гараем з Клайпеды. Пасялілі мяне ў гатэль «Свіслач». А там па тэлевізары ўсяго два канала паказвалі - беларускі і маскоўскі. На наступны дзень прыйшоў у дынамаўскі офіс. Першы раз тады Малафеева ужывую ўбачыў. Ён абняў мяне: «Як ты?». У душы, вядома ж, разумеў, што мне нялёгка. Колькі мне было - 21 год, упершыню адарваўся ад дому, прыехаў у іншую рэспубліку. А ў гэты час у Літве адбываліся сур'ёзныя палітычныя падзеі, я тады кожнае слова лавіў, хацелася ведаць, што адбываецца на радзіме. Кажу: «Усё нармальна. Дрэнна толькі, што не ведаю навін з Літвы. Хвалююся, як там і што». А ён: «Так, а чаго ты літоўскі канал не ўключыў?» - «Я круціў, але нічога не атрымалася». - «Ты не там круціў. Ззаду ў тэлевізары ёсць кнопка, вось яе трэба падкруціць. І ўсё будзе ў парадку, наладзіш на патрэбны канал». - «Ой, дзякуй Эдуард Васільевіч». Вярнуўся ў гатэль, круціў-круціў, нічога не атрымлівалася. І толькі потым дайшло, што трэнер пажартаваў. Аб Малофееве ў мяне засталіся найлепшыя ўспаміны. Пазней, калі судзіў, не раз перасякаліся - ён працаваў трэнерам «Каўнаса». Сустракаліся заўсёды душэўна, абдымаліся, цяпло размаўлялі.

 

І Міхаіл Нікіфаравіч Вяргеенка пакінуў добрыя ўспаміны. Ён, вядома, быў больш жорсткі. Меў сваё бачанне футбола - гэта нармальная з'ява. Я ніколі не валодаў моцнымі фізічнымі кандыцыямі, і, напэўна, са сваім гульнявым стылем не вельмі ўпісваўся ў яго схемы. Таму і прыйшлося сысці з «Дынама». Так бывае. Гэта жыццё.

- А ў вас жадання стаць трэнерам не ўзнікала?
- Паважаю трэнераў, але самому гэтай працай займацца не цягне. Спрабаваў аднойчы. Калі толькі прыйшоў у футбольную школу, стаў трэніраваць дзяцей. Але ўжо праз тыдзень зразумеў: не маё гэта.

- Чаму?
- Цяжка растлумачыць. Не падабалася. Судзіць - іншая справа. Пабудзі ноччу - вазьму свісток. Я зараз ўжо магу не судзіць, але паколькі кірую другой і трэцяй лігамі, сам сябе часам прызначаю. Не з-за грошай - аплата там мізэрная. Праз сваё каханне да судзейства. І, напэўна, да шасцідзесяці гадоў буду судзіць. Цягне на поле.

- Любоў да судзейства на генным узроўні перадалася і вашаму сыну ...
- Вельмі добра, што Ірмантасу гэтая справа падабаецца. Дай бог, каб у яго атрымалася.

 

Ірмантас і Аўдрус Жута

- Праяўляеце настойлівасць у тым, каб ён заняўся судзействам?
- Не. Вельмі хацеў, каб сын стаў футбалістам. Але пазней зразумеў, што яму мая апека проста замінала. І зараз імкнуся не навязваць. Так, па-бацькоўску падказваю, рэкамендую. Але вырашае ён сам. Указваць, кім быць - з ім такія рэчы не праходзяць. Яго прызначаюць, я не ўмешваюся. А судзіць ён з задавальненнем. І мяне гэта шчыра радуе.

- Калі паказваеце яму на памылкі, не крыўдзіцца?
- Але ж я стараюся рабіць гэта тактоўна.

- Два суддзі ў адной сям'і - як жонка вытрымлівае?
- Рада. (Смяецца).

- Сумняваюся. Вы калісці распавядалі, што калі яна з трыбуны ўпершыню пачула, як вас пасылаюць «на мыла», сказала, што больш на стадыён - ні нагой.
- Так у тым матчы я практычна ідэальна адсудзіў. Вось калі б Вольга трапіла на гульню, дзе гаспадары прайграюць. Я не чую, што крычаць з трыбун, мне гэта зусім не замінае. Зразумелая справа, у кар'еры бывалі памылкі, часам і такія, што паўплывалі на вынік. Пенальці паставіў - не паставіў. Ніхто ад памылак не застрахаваны. Але я за гады судзейства нарасціў тоўстую скуру. І зараз у штодзённым жыцці гэта дапамагае. Калі паўстае канфлікт - стаўлюся да яго спакойна. Лічу, што лепшае вырашэнне любой канфліктнай сітуацыі - спакой, а не размахванне кулакамі. Я заўсёды быў разважлівы, аддаваў перавагу спакойныя дыскусіі, чым крыку. Хоць у гульні суддзі часам неабходна і голас павысіць.

- Які ваш рэкорд па картках?
- Статыстыкі не вёў. Памятаю, што ў адным матчы паказаў дзве чырвоныя карткі. А наогул я не з тых арбітраў, якія направа і налева махаюць жоўтымі карткамі.

- У вашай міжнароднай практыцы ёсць і тры матчы з удзелам зборнай Беларусі. Якія адчуванні прысутнічалі на іх?
- Безумоўна, прыемныя. І хвалюючыя. Бо ў выпадку няўдалага арбітражу цень упаў бы і на мой гульнявы беларускі перыяд. На шчасце, усё склалася паспяхова. Наогул, павінен заўважыць, што я апынуўся выключна ўдачлівы для зборнай Беларусі суддзёй. Хоць працаваў сумленна, як мае быць. Каманда выйграла таварыскі матч у Польшчы, а палякі тады прабіліся на чэмпіянат свету, затым у Мінску перамагла Андору, а ў Анталіі - Арменію.


Аўдрус Жута з жонкай Вольгай


- Сканчаючы размову, хачу зноў вярнуцца ў вашу маладосць. Мне здаецца, галоўны вынік дынамаўскага быцця ў тым, што ў Мінску вы знайшлі сабе выдатную жонку. Я маю рацыю?
- Абсалютна маеце рацыю. Мне пашанцавала, чаго ўжо хаваць. Хоць з'ехаў бы тады ў Іспанію, можа, ажаніўся б на гішпанке. (Смяецца). У нас добрая, дружная сям'я. Я шчаслівы чалавек! План выканаў цалкам: жонка, сын, дачка, котка, сабака, пабудаваў дом, пасадзіў вакол яго дрэвы. Усё нармальна. Хацелася б, вядома, далей рушыць наперад у судзейскай працы - стаць інспектарам ФІФА. Але для гэтага трэба добра падцягнуць ангельскую мову. А яна даецца з такой цяжкасцю ...


Аляксандр Дабрыян спецыяльна для афіцыйнага сайта ФК «Дынама-Мінск».

 

Тэгі: Ветэраны

Каментарыi

Для таго, каб пакінуць каментар, неабходна аўтарызавацца на сайце